carotenoiden
Producten
Vitamine A is een vetoplosbare vitamine dat met name uit dierlijke bronnen afkomstig is. Het is niet nodig om deze vitamine iedere dag te nemen; restanten worden opgeslagen in het lichaam voor toekomstig gebruik. In voedsel komt Vitamine A meestal voor als retinol palmitaat, een vetverbinding. Het lichaam zet retinol palmitaat om in drie metabolisch actieve vormen: retinol, retinal en retinoïnezuur. Omzetting in retinal en retinoïnezuur vereist zink.Retinal speelt een cruciale rol in het gezichtsvermogen. Retinoïnezuur is een boodschapper tussen cellen, en beïnvloedt de transcriptie van genen.
Carotenoïden of carotenen worden pro-vitamine A genoemd. Vitamine A uit carotenoïden wordt gecreëerd door een caroteenmolecuul te splitsen in twee Vitamine A-moleculen.
Carotenoïden zijn donkere kleurstoffen die voorkomen in planten en groenten. Er zijn meer dan 600 carotenoïden bekend, en deze worden gesplitst in twee klassen: xantofylen (zuurstofhoudend) en carotenen (puur koolwaterstoffen, niet zuurstofhoudend).
Er zijn vier carotenoïden (alfa-caroteen, beta-caroteen, gamma-caroteen en beta-kryptoxantine) met Vitamine-A activiteit: dit zijn de enige soorten die omgezet kunnen worden in retinol.
In tegenstelling tot Vitamine A zijn carotenen niet giftig, zelfs niet in hoge doses.
Introductie
Vitamine A werd in 1947 voor het eerst gesynthetiseerd door twee Nederlandse scheikundigen, David Adriaan van Dorp en Jozef Ferdinand Arens.Vitamine A is een vetoplosbare vitamine die afhankelijk is van micellaire solubilisatie om verspreid te kunnen worden in de dunne darm. In vetarme diëten leidt dit tot verminderde benutting van Vitamine A. Zink is essentieel voor de synthese van transportproteïnen en de oxidatie van retinol en retinal, daarom kan een zinktekort ook een obstakel zijn bij de opname en het transport van Vitamine A.
In ontwikkelingslanden is Vitamine A-deficiëntie de nummer één oorzaak van blindheid. Vitamine A tekort draagt ook sterk bij aan virale infecties en kindersterfte in ontwikkelingslanden. Er wordt gesuggereerd dat Hiv-geïnfecteerde moeders met een Vitamine A-tekort een drie- tot vier keer zo grote kans hebben om het virus door te geven aan hun zuigelingen.
|
Foto: moleculair model van Retinal
Moleculaire formule: C20H30O Molair gewicht: 286,46 g/mol |
|
Foto: Moleculair model van Bèta-caroteen.
Moleculaire formule: C40H56 Moleculair gewicht: 536,90 g/mol Het Bèta-caroteen molecuul bestaat uit twee retinol moleculen die van achteren aan elkaar verbonden zijn. Als men dit molecuul scheidt blijven twee Vitamine A (retinol) moleculen over. Dit proces vindt in de natuur plaats in de lever. |
Toepassing
Vitamine A wordt voornamelijk intern genomen, in voeding of als voedingssupplement.Retinol palmitaat wordt vooral gebruikt in huidcrèmes, waar het wordt afgebroken tot retinoïnezuur, een stof met krachtige biologische activiteit.
Synthetische retinoïden worden steeds vaker voorgeschreven als behandeling voor verschillende huidaandoeningen.
Medicinale werking
Vitamine A is schadelijk voor de gezondheid als er een tekort is, maar ook als het in overvloed wordt genomen.Tekort: In de meeste infectieziekten die bestudeerd zijn, blijkt een Vitamine A tekort de frequentie en hevigheid van de ziekte te vergroten. Daarnaast is retinoïnezuur nodig om de normale structuur en functie van epiteelweefsel en mucosale weefsels te handhaven. Deze weefsels bevingen zich in de longen, luchtpijp, huid, mondholte en verteringsstelsel.
Overvloed: Vitamine A, en de meeste andere retinoïden, zijn hoogst giftig als ze in hoge doses worden genomen, omdat het lichaam niet in staat is ze goed uit te scheiden. 'Hypervitaminose A' is een aandoening die hieruit voort komt. Extreme inname van carotenoïden leidt niet tot ziekte. Hypervitaminose A heeft grofweg vier gevolgen:
- leverafwijkingen
- aandoeningen aan het centrale zenuwstelsel
- osteoporose en andere botproblemen
- geboorteafwijkingen (die kunnen ook resulteren uit tekorten!)
Acute Vitamine A vergiftiging is redelijk zeldzaam, en symptomen omvatten onder andere misselijkheid, hoofdpijn, vermoeidheid, verlies van eetlust, duizeligheid, droge huid, vervelling, bot- en gewrichtspijn, en zelfs hersenoedeem. Bij zuigelingen kan een teken van een Vitamine A-tekort zich uiten in het opzwellen van de fontanel.
Vitamine A speelt een rol in verschillende lichaamsfuncties, met name:
- Gezichtsvermogen (een tekort veroorzaakt (nacht)blindheid);
- Gen transcriptie;
- Immuunfunctie, anti-virale activiteit;
- Embryonale ontwikkeling en reproductie;
- Botmetabolisme;
- Hematopoëse;
- Bevordert gezonde huid;
- Antioxidante activiteit.
Onderzoek wijst uit dat rokers en mensen met longkanker geen voordeel hebben bij een extra dosis Vitamine A; excessieve supplementatie vergroot zelfs de kans op longkanker.
Industriële toepassing
Er is geen industriële toepassing van Vitamine A bekend.Dosering
De units waarin Vitamine A-hoeveelheden worden uitgedrukt veranderen van tijd tot tijd. Dit komt omdat zowel met voorgevormde Vitamine A (retinol) als met provitamine A (carotenoïden) gewerkt moet worden.Jarenlang was een systeem van equivalenties gangbaar, waarbij een International Unit (IU) gelijk stond aan:
| 1 IU | = 0.3 µg retinol |
| = 0.6 µg ß-caroteen | |
| = 1.2 µg andere provitamine-A carotenoïden |
Hierna werd een nieuwe unit geïntroduceerd, die de totale hoeveelheid Vitamine A activiteit moest uitdrukken: de 'retinol equivalent' (RE).
| 1 retinol equivalent | = 3.33 I-U vitamine A activiteit uit retinol |
| = 10 IU vitamine A activiteit uit beta-caroteen |
Later kwam de volgende conversiemethode in beeld:
| 1 retinol equivalent | = 1 mcg retinol |
| = 6 mcg beta-caroteen | |
| = 12 mcg andere provitamine-A carotenoïden |
Recent onderzoek heeft aangetoond dat de opname van provitamine-A carotenoïden maar half is wat men voorheen dacht dat het was, dus in 2001 raadde het 'US Institute of Medicine' een nieuwe unit aan, de Retinol Activiteit Equivalent (RAE):
| 1 RAE | = 1 mcg retinol |
| = 2 mcg µ-caroteen in olie | |
| = 12 mcg beta-caroteen die via voeding binnen komt | |
| = 24 mcg van de drie andere provitamin-A carotenoïden |
De conclusies die hieruit kunnen worden getrokken zijn dat fruit en groente minder succesvol zijn in het leveren van Vitamine A dan oorspronkelijk werd gedacht. Met andere woorden: de IU's die deze voedingsstoffen zouden bevatten bleken veel minder waard te zijn dan de IU's van vet-opgeloste oliën en (tot op zekere hoogte) supplementen.
De dagelijkse aanbevolen dosis Vitamine A in Nederland is:
|
In 2000 stelde de 'National Academy of Sciences' de volgende Geschatte Gemiddelde Behoeften (EARs) van Vitamine A vast voor zwangere en vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven:
- Zwangere vrouwen onder 18 jaar: 2500 IU (750 mcg RE)
- Zwangere vrouwen 19 jaar en ouder: 2567 IU (770 mcg RE)
- Bij borstvoeding, vrouwen jonger dan 18 jaar: 4000 IU (1200 mcg RE)
- Bij borstvoeding, vrouwen 19 jaar of ouder: 4333 IU (1300 mcg RE)
Tekenen van vergiftiging komen meestal tevoorschijn nadat hele grote hoeveelheden voorgevormde Vitamine A in een korte tijd zijn geconsumeerd. Over het algemeen komt acute vergiftiging voor bij doses van 25000 IU per kg aan lichaamsgewicht. Chronische vergiftiging komt voor bij een dagelijkse inname van 4000 IU per kg lichaamsgewicht, die 6-15 maanden wordt aangehouden. Leververgiftiging kan echter al optreden bij doses van slechts 15000 IU per dag tot 1,4 miljoen IU per dag, met een gemiddelde giftige dosis van 120,000 IU per dag.
Om het risico op Vitamine A vergiftiging te verkleinen, heeft het IOM (Institute of Medicine) Verdraagbare Maximale Innameniveaus (ULs) in microgrammen per dag vastgesteld. Deze zijn van toepassing op gezonde individuen:
|
Consumptie van 5 porties fruit en groente per dag voorziet in 5-6 milligram per dag van provitamine A carotenoïden. Dit is ongeveer 50-65% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid Vitamine A.
Contra-indicaties
- De meeste retinoïden zijn medicijnen op recept, die beter alleen worden genomen onder toeziend oog van een geneeskundige.
- Voldoende voorraden Vitamine A zijn vooral belangrijk voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, aangezien een tekort na de geboorte niet meer aangevuld kan worden. Echter, een teveel aan Vitamine A, vooral door supplementatie, kan ook geboorteafwijkingen veroorzaken. Zwangere vrouwen kunnen multivitaminepreparaten of zwangerschapsvitaminen met meer dan 1500 mcg (5000 IU) Vitamine A daarom beter vermijden.
- Aangezien Vitamine A vetoplosbaar is, is het veel moeilijker voor het lichaam om zich van een overschot te ontdoen dan het geval is bij een wateroplosbare vitamine, zoals Vitamine B en C. Vergiftiging is een mogelijk gevolg. Dit kan leiden tot misselijkheid, geelzucht, geïrriteerdheid, verlies van eetlust, overgeven, wazig zicht, hoofdpijn, haarverlies, spier- en buikpijn en -zwakheid, slaperigheid en veranderde mentale staat.
- Retinoïden hebben een langdurig effect: bijwerkingen en geboorteafwijkingen kunnen nog maanden nadat gestopt is met retinoïde-supplementatie voorkomen.
- Mensen met nierfalen kunnen al substantiële schade oplopen bij een dosis van 4000 IU.
- Excessieve alcoholconsumptie versterkt giftigheid.
- Vergiftigingen komen alleen voor bij voorgevormde (retinoïde) Vitamine A. De carotenoïde vormen leiden niet tot de gegeven symptomen. Wel kan excessieve consumptie van beta-caroteen leiden tot oranjegele verkleuringen van de huid.
- Alcoholisten kunnen beter geen Vitamine A supplementen nemen, omdat hun levers wellicht vatbaarder zijn voor vergiftiging door verhoogde doses Vitamine A.
Meer informatie / nieuws
Copyright © 2011 Benseng Foodsupplements BV, Veghel, The Netherlands. See: www.benseng.com